مهارت‌ها

تأثیر بازی با لگو بر مهارت‌های اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی

مهارت‌های اجتماعی، شالوده ارتباط‌های موفق و رودررو است و برخورداری از آن و ارتباط‌های ثمربخش برای داشتن عملکردی موفق در زندگی، ضروری است.

انسان، از آغاز پیدایش خود و تا جایی که تاریخ مدون او نشان می‌دهد، زندگی را به صورت دسته‌جمعی و گروهی شروع کرده و ادامه داده است. بنابراین انسان، اجتماعی خلق شده است و بدون زندگی اجتماعی، قادر به ادامه حیات نیست.

از طرفی، مهارت‌های اجتماعی، مجموعه‌ای ازتوانایی‌هایی هستند که روابط اجتماعی مثبت و مفید را آغاز وحفظ می‌نمایند، دوستی و صمیمت با سایرین را گسترش داده و به افراد اجازه می‌دهند که خود را با شرایط وفق دهند و تقاضاهای محیط اجتماعی را بپذیرند .

در این میان، هربرت و همکاران  معتقدند که مهارت‌های اجتماعی، اساسا از طریق یادگیری به دست می‌آیند و شامل توانایی شروع ارتباط مناسب و مؤثر با دیگران و نیز ارائه پاسخ‌های مفید و شایسته است. بنابراین، مهارت‌های اجتماعی، رفتارهای آموختنی هستند که بر روابط میان افراد تأثیر می‌گذارند. دانش‌آموزانی که در حال ورود به هزاره سوم هستند، باید افرادی باشند که توانایی فکر کردنبرای خودشان، خودآموزی، خودتعدیل‌کنندگی، خودجهت‌دهی و داوری مناسب را داشته باشند.آنها به منظور داشتن توانمندی در جهت برخورد منطقی با چالش‌ها و مسائل زندگی، به یادگیری مهارت‌هایی فراسوی محتوایدانش نیازمندند .

نتایج پژوهش‌ها نشان داده است که کودکان و نوجوانان دارای مهارت‌های ارتباطی ضعیف، با احتمال کمتری از سوی همسالانشان موردپذیرش واقع می‌شوند . همچنین تعامل‌های اجتماعی کارآمد، به‌وضوح برای سازش هیجانی و رفتاری و عملکرد موفق در خانه، مدرسه، محل کار، و اجتماع ضروری هستند.

رفتار میان‌فردی ماهرانه به‌طور طبیعی دارای عواقب پاداش‌دهنده، از قبیل شروع و عمق بخشیدن به دوستی‌ها و کاهش منابع تنش‌آور زندگی هستند ، بااین‌حال باوجود اهمیت فراوان کسب مهارت‌های اجتماعی در دانش‌آموزان، “ متأسفانه، نظام آموزشی ما راهکارهای مناسب و مؤثری را برای بهبود تعاملات اجتماعی میان دانش‌آموزان با یکدیگر و حتی دانش‌آموزان با اولیاء مدرسه ارائه نداده است، در حالی که شش سال اول زندگی کودک سال‌های حساس هستند، زیرا میزان تحول در این سال‌ها نسبت به مراحل دیگر تحول،سرعت بسیار بیشتری دارد پرورش کامل استعدادهای کودک به‌ویژه در این سال‌ها نیاز به محیطی محرک وبرانگیزنده دارد”.

بازی موجب ارتباط کودک با محیط بیرون می‌شود و دنیای اجتماعی او را گسترش داده و موجب شکوفایی استعدادهای نهفته و بروز خلاقیت می‌شود . همکاری، همیاری و مشارکت کودک نیز توسعه می‌یابد.

بازی ارتقا فرایندهای یادگیری همچون مشاهده، تجربه‌آموزی، حل مسئله و خلاقیت را در کودکان موجب می‌شود و باعث گسترش مهارت‌های اجتماعی آنها می‌شود . همچنین بازی وسیله‌ای است که کودکان برای بیان احساس‌ها، برقراری روابط، توصیف تجربه‌ها، آشکار کردن آرزوها و

خودشکوفایی خود از آن استفاده می‌کنند.

کودکان خردسال نمی‌توانند افکار و عقاید و احساس‌های خود را به‌وضوح از طریق کلمات و گفتار بیان کنند.بازی بخش عمده‌ای از زندگی کودک را تشکیل می‌دهد و باعث تحول شخصیت او می‌گردد و موجبات شادی و لذت و انبساط خاطر کودک را فراهم می‌کند، به همین دلیل با استفاده از آن می‌توان همکاری و نوع‌دوستی و اطلاعات و قوانین را به کودکان آموزش داد و منجر به تحول اجتماعی آنها شد. آموزش مهارت‌های اجتماعی از طریق بازی به‌نوعی ارائه الگو برای کودک است. دوستان و بقیه افرادی که در محیط اجتماعی کودک قرار دارند، مانند یک الگو عمل می‌کنند.

دوستان به عنوان مهم‌ترین مدل به ویژه در آموزش مهارت‌های اجتماعی به شمار می‌روند چراکه بر طبق نظریه یادگیری اجتماعی، رفتار از طریق مشاهده و الگوبرداری فراگرفته می‌شود. طرفداران این نظریه معتقد هستند که وقتی فرد رفتاری را از دیگران مشاهده می‌کند، نتایج آن را نیز مشاهده می‌کند. اگر نتایج موردپذیرش او بود یا منجر به حل مسئله شد، او نیز آن رفتار را انجام می‌دهد. پس به‌طورکلی می‌توان نتیجه گرفت که از طریق بازی کردن، کودکان بسیاری از مهارت‌های اجتماعی را که در بزرگسالی به آنها احتیاج دارند یاد می‌گیرند؛ درحالی‌که کودکانی که کمتر به بازی و به خصوص بازی‌های گروهی و اجتماعی می‌پردازند، دارای مشکلات زیادی در تعاملات اجتماعی خود هستند، برای مثال آنها بازی همسالان خود را به هم زده و کمتر با آنها ارتباط برقرار می‌کنند، کمتر آغازگر بازی بوده و در ایده‌پردازی برای بازی دچار مشکل هستند.

از طرفی، بازی می‌تواند نقش درمانی نیز داشته باشد که به یاری کودکان با مشکلات هیجانی/ رفتاری می‌شتابد تا این که بتوانند مسائل خود را به دست خویش و از طریق بازی‌های خود حل کنند. در این روش به کودکان فرصت داده می‌شود تا احساس‌های آزاردهنده و مشکلات درونی خود را از طریق بازی بروز دهند و آنها را به نمایش بگذارند ؛ بنابراین بازی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های زندگی کودک است .

بنابراین، بازی برای کودک فرصت‌هایی فراهم می‌آورد تا کودک با بزرگ‌ترها، گروه‌های دیگر و هم‌ردیفان مواجه شود و به تعامل معنی‌دار و غنی با آنها بپردازد و  امنیت عاطفی و حمایتی کودک را تأمین می‌کند. کودک بخشی از اوقات خود را صرف بازی می‌کند. بازی فرصت‌هایی را برای کودک فراهم می‌کند تا قدرت تخیل و خلاقیت خود را افزایش دهد و محیطی را برای کودک مهیا می‌کند تا به تمرین مهارت‌های اجتماعی خود بپردازد.

“در این میان، یکی از بازی‌هایی که تقریبا می‌تواند به ابعادی از هدف‌های تربیتی از قبیل تحول بدنی و ذهنی، فهم عمومی و تربیت اجتماعی و اخلاقی کودک کمک کند بازی با لگو است این مجموعه روی‌آورد جدیدی را درآموزش‌وپرورش دنیا بنا نهاده که به آن آموزش همگام با ساخت می‌گویند. تجربه نشان می‌دهد که عملکرد کودکانی که می‌توانند خلاقانه از تجربیات خود برای حل مسائل مختلف استفاده کنند بسیار مطلوب‌تر از آنهایی است که دروس را به‌آسانی حفظ می‌کنند. ما به این نوع یادگیری، آموزش همگام با ساخت می‌گوییم”.

کودکان دوست دارند که مورد مشورت واقع شوند. وقتی‌که در حل یک مسئله به راه‌حل آنها ارزش و بها داده شود و به‌طور کامل مشارکت داشته باشند، یاد گرفتن هم برای آنها آسان‌تر می‌شود، در این هنگام آنها آگاه نیستند که مشغول یادگیری هستند . بر این اساس ، دانش‌آموزان به خصوص کودکانی که در تعاملات خود مشکل دارند، در کلاس‌هایی که از لگو استفاده می‌شود از وسایل و ابزارهای آموزشی عینی استفاده می‌کنند، آنها به کمک این ابزارهای عینی به مفاهیم ذهنی خود عینیت می‌بخشند و درک بهتری از مسئله‌های موجود در کلاس پیدا می‌کنند و باانگیزه بیشتری در راستای حل آن مسائل گام برمی‌دارند.

لگو باعث ایجاد روش تازه در حل مسئله جدید می‌شود و با فراهم کردن سیستمی باز و امکانات متناسب با سن کودک بدون اعمال فشار و نفوذ برای کودک به دنبال یادگیری فعال است و در این سیستم، مربی تسهیل گر است، شرط اصلی در این زمینه آزادی و امنیت روانی است تا فرد، موردپذیرش بی‌قیدوشرط قرار گیرد و احساس امنیت کند و فرد از درون خویش حس خلاق بودن را داشته باشد، “سیستم لگو نیز با فراهم کردن محیطی باز که در آن حس امنیت و پذیرش وجود دارد کودکان را ترغیب می‌کند تمام ایده‌های درونی خود را بیان کرده و آنها را بر روی سازه‌هایشان عملی کنند، زیرا سیستم لگو بر این باور است یک ایده خوب منجر به تولید ایده‌های دیگر می‌شود}”. به این صورت که به کودک اجازه داده شود تا در هنگام ساخت و تحلیل سازه‌اش به تمام جنبه‌ها و زوایای آن توجه کند و مربی با هدایت کودک به متفاوت نگریستن سعی می‌کند با پرسیدن سؤال‌های هدفمند بین اطلاع قبلی و جدید او ارتباطی برقرار کند و ضمن بازی آموزش‌هایی را بدهد و او را به سوی اندیشیدن سوق دهد. همچنین استفاده از لگو فرایند خلاقی است که منجر به خلق محیطی مشارکتی می‌شود. استفاده از لگو فرصتی را فراهم می‌سازد که اعضای گروه با استفاده از هوش جمعی به ساخت مدل‌های نمونه بپردازند و از این طریق به سؤالات معلم خود، پاسخ دهند. در خلال بحث پیرامون ساخت این مدل‌ها، تعاملی سازنده بین دانش‌آموزان برقرار شده، پویایی گروهی به بالاترین سطح ممکن می‌رسد و پیچیدگی‌های پروژه موردنظر ساده‌تر می‌شود.

ازآنجاکه در این سبک آموزشی، دانش‌آموزان در گروه‌های سنی مختلف با یک مسئله مواجه می‌شوند که می‌بایست به‌وسیله یک وسیله با لگوی آموزشی، آن مسئله را حل کنند، این فرایند منجر به تقویت مهارت حل مسئله به روش خلاق دانش‌آموزان می‌گردد که از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی به شمار می‌رود.

برای تبیین و بررسی این که لگوی آموزشی باعث افزایش مهارت‌های اجتماعی می‌شود می‌توان به این نکات اشاره کرد که همان‌طور که پیاژه (۱۹۸۰) بیان می‌کند کودکان هفت تا یازده ساله در مرحله تفکر عینی قرار دارند و به سختی می‌توانند مفاهیم انتزاعی را درک کنند، بنابراین اشیای عینی می‌تواند نقش مؤثری در فرایند پیچیده ساخت دانش ایفا کند . همچنین شش سال اول زندگی کودک سال‌های حساس هستند، زیرا میزان تغییر و تحول در این سال‌ها نسبت به مراحل دیگر سرعت بسیار بیشتری دارد. پرورش کامل استعدادهای کودک به ویژه در این سال‌ها نیاز به محیطی محرک و برانگیزاننده دارد. منظور از محیط برانگیزنده نیز محیطی است که برای کودک فرصت‌هایی فراهم آورد تا کودک با آزمایش‌ها، اشیا و مکان‌های متنوع روبرو شود و کسب تجربه کند.

کاظم برزگر بفرویی، مهسا عموقدیری

برای مطالعه کامل مقاله به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.sid.ir/paper/517779/fa#downloadbottom

هشتگ :

#پیش_دبستانی 

#بازی 

#لگو 

#مهارت­_های_اجتماعی